Sinterklaascadeau met licht: welke laserpen bij welk gebruik

Vanaf het moment dat de stoomboot in Antwerpen aanmeert, liggen de lijstjes op tafel. En op zo'n lijstje staat vaak wel iets met licht: een laserpen, een aanwijzer, een pen met opzetstukjes. De vraag die dan meteen komt: welke moet je hebben?

Het korte antwoord: kies niet op prijs, maar op wat het kind ermee gaat doen. Iemand die sterren wil aanwijzen heeft een andere pen nodig dan iemand die op kamp een spel wil leiden of thuis patronen op de muur wil projecteren.

Hieronder staan drie profielen die je waarschijnlijk herkent, met per profiel het model dat erbij past, plus de reden waarom groen bijna altijd de logische kleur is.

Waarom het cadeau en het seizoen hier samenvallen

Een laserpen is een cadeau dat pas iets doet als het donker is. In de sinterklaasperiode is dat geen probleem, maar juist het gunstigste moment van het jaar.

De persdienst van Stad Antwerpen beschrijft hoe de aankomst verloopt: de stoomboot meert om 14 uur aan bij het ponton aan het Steenplein, en om 14.45 uur spreekt de Sint de kinderen toe vanaf het balkon van het stadhuis. Vanaf die middag worden de lijstjes concreet.

Precies in diezelfde weken zakt de avond weg. In de tabellen van de Koninklijke Sterrenwacht van België gaat de zon in Ukkel op 15 oktober nog om 18.50 uur onder, op 15 november om 16.56 uur en op 6 december om 16.38 uur. De sprong van oktober naar november komt deels door het uurverzetten, maar ook daarna kruipt het tijdstip door: vanaf begin december blijft de zonsondergang wekenlang tussen 16.37 en 16.40 uur hangen.

Voor een cadeau maakt dat veel uit. Een pen die alleen in de zomervakantie tot zijn recht komt, ligt op 7 december alweer in een la. Een pen die je op de avond zelf mee de tuin in neemt, blijft de hele winter in gebruik.

Groen, rood of violet: wat het oog ervan maakt

Bij gelijk vermogen springt groen er als kleur ver bovenuit. Dat is geen kwestie van smaak maar van hoe het oog gebouwd is.

Bij daglichtzicht piekt de gevoeligheid van het oog op 555 nanometer, met een omzetting van 683 lumen per watt. Dat staat in de overzichten van HyperPhysics van Georgia State University, dat ook de hele curve geeft. Op 530 nm, vlak bij de golflengte van een groene laserpen, ligt de relatieve gevoeligheid op 0,862. Op 650 nm, het rode uiteinde, nog maar op 0,107.

Deel die twee op elkaar en je hebt de praktijk in één getal: groen oogt ruim acht keer zo helder als rood bij hetzelfde vermogen. Een rode stip valt daardoor weg tegen een donkere hemel of een donkere bosrand, terwijl een groene stip er nog scherp op staat. Meer over de kleuren onderling staat in het overzicht over de kleur van een laserpen.

De violette pen van 405 nm valt buiten die vergelijking. Die kies je niet om de stip zelf, maar om wat hij aan het oplichten brengt: fosforescerend materiaal begint ervan na te gloeien. Voor aanwijzen is hij niet de logische keuze, voor proefjes met sterretjes, stickers of glow-in-the-dark speelgoed wel.

Drie profielen en de pen die erbij hoort

Bijna elk kind dat om een laserpen vraagt, past in een van drie profielen. Zoek het profiel, dan volgt het model vanzelf. De vierde rij in de tabel is de uitzondering: die gaat niet over aanwijzen, maar over laten nagloeien.

De sterrenkijker

Voor wie sterren wil aanwijzen is de keuze het simpelst: groen, en verder niets bijzonders. De straal moet hoog de lucht in zichtbaar blijven, en dat lukt alleen met de kleur waar het oog het gevoeligst voor is.

De praktijk werkt zo: iemand trekt de straal langs de hemel van een heldere ster naar de volgende, en de rest van de groep volgt die lijn met de ogen. Een vinger wijst voor één iemand tegelijk, een straal voor de hele groep. Neem de groep mee naar een plek zonder lamp in het gezichtsveld, bijvoorbeeld tijdens een avond sterrenkijken in de Ardennen.

De kampganger

Zit het kind bij de Chiro, de scouts of de KSA, dan is de pen geen los speeltje maar leidingsmateriaal. Ook hier is groen het model: dezelfde pen, ander gebruik.

Op een donker terrein doet een groene stip wat roepen niet doet. Je zet hem op de grond naast de groep om een richting aan te geven, of je markeert er de volgende bocht mee. Hij werkt op twee AAA-batterijen, dus een reservesetje in de zijzak van de rugzak is zo meegenomen. Uitgewerkte varianten staan bij de spelletjes met een laserpen op kamp.

De knutselaar

Dit is het profiel waarvoor je een stap hoger gaat. Een kind dat graag bouwt, plakt en uitprobeert, haalt meer uit vijf caps dan uit één kale stip.

Met de caps wordt de muur van de slaapkamer een projectiescherm en een schoenendoos een sterrenhemel in het klein. Diezelfde pen doet gewoon nog alles wat de standaardpen doet, want de caps schroef je erop en eraf.

Groene laserpen met vijf caps

De groene pen met vijf opzetstukjes die de enkele stip omzetten in een patroon van sterren, cirkels of strepen. Schroef een cap erop voor een projectie op de muur, haal hem eraf om gewoon aan te wijzen. Werkt op twee AAA-batterijen.

€ 25,99

Bekijk de laserpen met vijf caps

Wat die vijf caps eigenlijk doen

De opzetstukjes zijn geen plastic speeltjes maar optica. In elke cap zit een rooster dat de bundel opsplitst, en dat is wat het patroon maakt.

De natuurkunde erachter staat in het hoofdstuk over meervoudige spleetdiffractie van College Physics van SUNY via Lumen Learning. Een diffractierooster stuurt licht in vaste richtingen volgens de formule d maal sin θ = m maal λ: de afstand tussen de lijnen en de golflengte bepalen samen onder welke hoeken je een punt ziet. Roosters met 10.000 lijnen per centimeter zijn heel gewoon.

Praktisch betekent dat drie dingen. Het patroon ligt vast, dus elke cap geeft altijd hetzelfde beeld. Hoe verder je van de muur staat, hoe groter het patroon wordt, want de hoeken blijven gelijk terwijl de afstand groeit. En omdat de hoek van de golflengte afhangt, ziet hetzelfde rooster op een groene pen er anders uit dan op een rode.

Voor een kind dat graag uitzoekt hoe iets werkt, is dat het echte cadeau. Niet het patroon op de muur, maar het feit dat je kunt voorspellen wat er verandert als je een stap achteruit zet.

Een cadeau dat na 6 december doorloopt

Het verschil tussen een cadeau dat blijft liggen en een cadeau dat meegaat, zit in wat eromheen bestaat. Bij een laserpen is dat in Vlaanderen ruim voorhanden.

Voor de sterrenkijker zijn er zes volkssterrenwachten: Urania, Armand Pien, Mira, AstroLAB IRIS, Cozmix en Cosmodrome. Ze hebben publieksavonden, en wie thuis al een paar sterrenbeelden kan aanwijzen, komt daar binnen met een voorsprong in plaats van als toeschouwer.

Voor de kampganger geldt hetzelfde op zaterdagmiddag. Scouts en Gidsen Vlaanderen telt naar eigen zeggen meer dan 500 groepen in Vlaanderen en Brussel, en daar komt de Chiro nog bij. In die groepen is een groene straal geen gadget maar iets wat elke donkere vergadering van pas komt.

En de knutselaar heeft na december nog een hele winter aan donkere avonden voor de boeg. Twijfel je tussen twee modellen, bekijk dan eerst waar je op let bij het kiezen van een laserpen.

Veelgestelde vragen

Is een laserpen een goed sinterklaascadeau?

Ja, mits je het model kiest op gebruik en niet op prijs. Het is een cadeau dat pas werkt in het donker, en dat komt in de sinterklaasperiode goed uit: in Ukkel gaat de zon op 6 december al om 16.38 uur onder volgens de Koninklijke Sterrenwacht van België.

Waarom is een groene laserpen beter zichtbaar dan een rode?

Omdat het oog voor groen veel gevoeliger is. HyperPhysics van Georgia State University geeft een relatieve gevoeligheid van 0,862 bij 530 nm en 0,107 bij 650 nm. Bij hetzelfde vermogen oogt groen daardoor ruim acht keer zo helder, en dat merk je meteen op een donkere hemel.

Wat kun je doen met de opzetstukjes van een laserpen?

Elke cap bevat een rooster dat de bundel in vaste richtingen opsplitst, zodat één stip een patroon van punten of lijnen wordt. Je projecteert er de muur, het plafond of een zelfgemaakte doos mee. Stap achteruit en het patroon wordt groter, de vorm blijft hetzelfde.

Welke laserpen gebruik je om sterren aan te wijzen?

Een groene van 532 nm. Die kleur ligt het dichtst bij de piekgevoeligheid van het oog op 555 nm, waardoor de straal hoog in de lucht zichtbaar blijft. Een rode stip valt weg tegen de nachthemel en is daarom geen bruikbare aanwijzer voor een groep.

Wat is een origineel sinterklaascadeau voor een tiener?

Iets wat met de hobby meegroeit in plaats van na een dag uitgekeken te zijn. Een groene pen met vijf caps kost € 25,99 en is tegelijk aanwijzer, projector en proefopstelling. Voor een tiener die bij een jeugdbeweging zit, is het bovendien materiaal dat hij op vergadering kan gebruiken.

Wat geef je cadeau aan iemand van de jeugdbeweging?

Iets wat in de rugzak past en op een donker terrein nut heeft. De groene laserpen van € 19,99 werkt op twee AAA-batterijen en is licht genoeg om altijd mee te hebben. Scouts en Gidsen Vlaanderen telt meer dan 500 groepen, dus je bent zeker niet de eerste die hem meebrengt.

Welke je uiteindelijk inpakt

Ga langs de drie profielen en de keuze maakt zichzelf. Wijst het kind graag dingen aan, buiten of op kamp, dan is de groene laserpen van € 19,99 de hele oplossing. Bouwt en probeert het kind liever, dan levert de versie met vijf caps van € 25,99 meer op. Wil je vooral iets zien oplichten, dan komt de violette laserpen in beeld. Kun je niet kiezen, neem dan het model dat het vaakst mee naar buiten gaat: in het donker zie je er het meeste van. Bestel op tijd: bekijk de bezorginformatie zodat het pakje voor 6 december in huis is.

Tim Buikema is eigenaar van Laserpen.be en levert sinds 2009 laserpennen aan jeugdbewegingen, scholen en gezinnen in België en Nederland.